Pert kaydı, ağır hasar, tramer, sigorta süreci ve noter devri gibi konularda hasarlı araç sahiplerinin bilmesi gerekenleri anlaşılır bir dille anlatıyoruz.
Sovtaj bedeli, sigortanın tam hasar saydığı aracın hasarlı hâliyle taşıdığı değerdir; araç sizde kalırsa rayiç değerden bu tutar düşülür. Rayiç değer iki yolda da aynı olduğu için karar, aracın hasarlı hâline alacağınız net teklifin sovtaj bedelini geçip geçmediğine dayanır. Geçiyorsa aracı tutup satmak kazandırır, geçmiyorsa sigortacıya bırakmak daha az uğraştırır.
Kayıt tam hasarsa hayır: araç hurdaya çıkarılır, kaydı bir daha açılmaz ve araç yalnız hurda olarak el değiştirir. Ağır hasarda, yani halk arasındaki kısmi pertte ise araç önce trafikten çekilir; onarım bittiğinde muayene ve zorunlu trafik sigortası şartları da yerine gelirse kaydı yeniden açılır. Kayıt sigorta tarafında kalıcı olduğu için satışta alıcıya açıkça söylenmelidir.
Belgeler kaydın türüne göre değişir: tam hasarda tazminat için hurda tescil belgesi, hurdaya ayırmada ise binek otomobil ve hafif ticari araçlar için Araç Kayıttan Düşme ve Bertaraf Formu gerekir. Ağır hasarda “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi istenir; noterde muayene ve trafik sigortası aranmaz. Kimlik, ruhsat ya da zayi kaydı ve eksper raporu iki durumda da hazır olmalıdır.
Kararı iki yazılı rakam belirler: servisin onarım teklifi ve aracın hasarlı hâline gelen teklif. Onarım masrafı aracın değerine yaklaşıyorsa, darbe taşıyıcı parçalara ulaştıysa ya da eksper ağır hasar tespiti yaptıysa satış güçlü bir seçenektir. Darbe yalnız tampon, kapı ya da far gibi parçalarda kaldıysa onarım genellikle daha mantıklıdır.
İki yol çoğu zaman birbirini dışlamaz; hasar teminattaysa tazminatı alıp aracı yine satabilirsiniz. Asıl belirleyici, eksperin hasarı koyduğu sınıftır. Onarımlık hasarda onarım ile olduğu gibi satış, ağır hasarda tazminat sonrası onarım ile satış, tam hasarda ise aracı sigortacıya bırakmak ile sovtaj düşülerek tutmak karşılaştırılır.
Hasarlı aracın değeri üç şeyin birleşiminden çıkar: aracın sağlam hâlindeki piyasa değeri, hasarın yeri ve onarım maliyeti, aracın resmî durumu. Ağır hasar ya da tam hasar kararı, SBM kaydı, çalışırlık ve belge durumu rakamı ayrıca değiştirir. Kesin değer ancak araç yerinde incelendiğinde ortaya çıkar.
Değer kaybı tazminatı, kazadan sonra aracın piyasa değerinde onarıma rağmen kalan düşüşün karşılığı olarak istenen ödemedir. Araç hasarı nedeniyle trafikten çekildiyse ya da hurdaya çıkarıldıysa, trafik sigortasından değer kaybı beklemeyin; kanun bu talebi teminatın dışında tutar. Diğer durumlarda talebin koşullarını ve satışa etkisini yazılı öğrenin; aracı teslim etmeden önce belgeleri toplayın.
Çekme belgeli araç, ağır hasar tespitinden sonra kaydı trafikten çekilen ve plakası iptal edilen araçtır; hurdaya ayrılmış sayılmaz. Bu aracı onarmadan noterde satabilirsiniz ve devirde muayene ile alıcı adına trafik sigortası aranmaz. Vergi, trafik cezası ve geçiş ücreti borcunun ise devirden önce kapanması gerekir.
Tam hasar kararında sigortanın hesabı, aracın hasar günündeki rayiç değerinden başlar. Aracı sigortacıya bırakırsanız sovtaj düşülmez; araç sizde kalırsa hasarlı hâlinin değeri, yani sovtaj bedeli düşülür. İki yolda da tazminat, hurda tescil belgesi ibraz edildikten sonra ödenir.
Ağır hasarlı aracınızı onarmadan, noterde devrederek satabilirsiniz. Trafikten çekilmiş ya da çekilecek araçta noter muayene ve alıcı adına trafik sigortası aramaz; vergi, trafik cezası ve geçiş ücreti borcu ise devri durdurur. Havale, EFT ya da nakitle ödenen bedel, devirle eş zamanlı işleyen güvenli ödeme sistemiyle size geçer; tazminat için de kaşeli tescil belgesi gerekir.
Ağır hasar kaydı, eksperin ağır hasar tespitinden sonra SBM’ye bildirilen ve araç onarılsa da silinmeyen kayıttır. Pert ise sigorta dilindeki tam hasardır: onarım bedeli aracın değerini geçer ve eksper aracın onarılamayacağını tespit eder. Ağır hasarlı araç trafikten çekilir, onarım, muayene ve trafik sigortasıyla yola dönebilir; tam hasarlı araç ise hurdaya çıkarılır.
Ağır hasar kaydı, araç onarılsa da SBM’de kaldığı ve alıcılar tarafından ücretli sorguyla görülebildiği için aracın alıcı kitlesini daraltarak değerini düşürür. Etkinin büyüklüğü kararın gerekçesine, hasarın ulaştığı parçalara, onarımın belgelenmesine ve aracın genel durumuna göre değişir. Bu yüzden herkes için geçerli tek bir oran yoktur.
