Ağır hasar kaydı nedir, pertten farkı ne?

Eksper raporunda “ağır hasar” ifadesini gördüğünüzde ya da aracınızın sigorta geçmişinde bir ağır hasar kaydıyla karşılaştığınızda akla gelen ilk soru çoğu zaman aynıdır: Araç pert mi oldu? İki kavram günlük dilde sık karıştırılır, ama hem tescil hem tazminat hem de satış açısından sonuçları birbirinden çok farklıdır. Ağır hasarlı araç trafikten çekilir, onarım ve muayene gibi adımlardan sonra yeniden yola çıkabilir; tam hasarlı araç ise hurdaya ayrılır. Aracınızı satmayı düşünüyorsanız hangi kararla karşı karşıya olduğunuzu bilmek, doğru belgeyi hazırlamanın ve teklifleri doğru okumanın ön şartıdır.

PertCar olarak her iki gruptaki araçları da sahiplerinden satın alıyoruz; bu yüzden iki kavram arasındaki farkı satıcılarla sık sık konuşuyoruz. Verdiğimiz bilgiler hasar tespiti genelgesi, sigorta genel şartları ve tescil yönetmeliği gibi resmî metinlere dayanır; kaynakçayı sayfanın sonunda bulabilirsiniz. Kendi dosyanızda belirleyici olan ise eksper raporu ile elinize verilen belgelerdir. Genel kuralı bu belgelerle birlikte okumak, durumunuzu doğru yere oturtmanızı kolaylaştırır.

Ağır hasar kaydı tam olarak neyi gösterir?

Ağır hasar kaydı, eksperin bir araç için ağır hasar tespiti yapmasının ardından oluşan sigorta kaydıdır. Tespit bilgisi Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’ne, kısaca SBM’ye bildirilir ve orada ayrı bir listede tutulur. Genelgeye göre kalıcı olan kayıt, SBM’deki bu ağır hasar kaydıdır. Araç onarılsa, muayeneden geçse ve yeniden trafiğe çıksa bile bilgi bu listede kalmaya devam eder.

Kaydın anlattığı şey dar ama nettir: araç bir hasarın ardından ağır hasarlı bulunmuştur. Onarımın nasıl yapıldığını, hangi parçaların değiştiğini ya da aracın sonraki durumunu kayıt tek başına söylemez. Bu ayrıntılar eksper raporunda, onarım faturalarında ve ikinci el satışta düzenlenen ekspertiz raporunda yer alır. Kayıt, aracın geçmişindeki önemli bir olayın başlığıdır; içeriği başka belgelerde durur.

Kayıt onarım ya da satış sırasında değil, hasar dosyasındaki eksper incelemesinin sonunda doğar. Eksper ya onarım masrafını aracın değeriyle karşılaştırarak ya da hasar gören parçanın genelgedeki listede yer alıp almadığına ve niteliğine bakarak karar verir. Kasko genel şartları da ağır hasarın eksper raporuyla belirlendiğini açıkça söyler. Bu yüzden kaydın gerekçesini öğrenmek istediğinizde başvuracağınız ilk belge eksper raporudur.

Kayıt, sahibinin değil aracın sigorta geçmişine aittir. Aracı satmanız kaydı silmez; araç yeni sahibine bu geçmişle birlikte geçer. Bu nedenle bir ağır hasarlı araç, satış görüşmesinde kaydıyla birlikte değerlendirilir. Kaydın varlığını baştan açıkça söylemek, görüşmenin ilerleyen aşamasında güveni zedeleyecek sürprizleri önler.

Yüzde altmış eşiği ve ek listedeki parçalar

Ağır hasarın ilk ölçütü, onarım masrafıyla aracın değeri arasındaki orandır. Onarım için hesaplanan bedel, araç değerinin yüzde altmışından yüksekse araç ağır hasarlı sayılır. Bu eşik, sigortacılık sektörünü düzenleyen kurumun hasar tespitine ilişkin genelgesinde yazılıdır ve bütün poliçeler ile bütün şirketler için aynıdır. Çevrenizde duyabileceğiniz yüzde yetmiş gibi oranların genelgede bir karşılığı yoktur.

İkinci ölçüt, masrafın yüzde altmışın altında kaldığı hasarlar için devreye girer. Genelgenin ekindeki listede sayılan parçalardan biri hasar gördüyse eksper, masraf eşiğe ulaşmasa da ağır hasar kararı verebilir. Bu bir yetkidir, zorunluluk değildir; listedeki bir parçanın hasarlı olması kararı kendiliğinden doğurmaz. Eksper hasarın niteliğine bakar ve değerlendirmesini raporuna yansıtır.

Listede ön ve arka şasi kolu, tabanla birlikte marşpiyel, tavan sacı, orta direk ve ön göğüs sacı yer alır. Tavan sacının ön ve arka traversleri, hava yastıkları ve emniyet sistemleri ile ana elektrik tesisatı ve elektronik sistem parçaları da listededir. Elektrikli araçlarda batarya ve ana enerji hattı, kamyon ve çekicilerde kabin ayrıca sayılır. Motor, şanzıman, direksiyon ve süspansiyon ise bu listenin dışında kalır.

Listede olmayan bir parçadaki hasar da sonucu etkileyebilir, ama yalnızca oran üzerinden. Örneğin pahalı bir motor onarımı toplam masrafı eşiğin üstüne taşırsa karar yüzde altmış kuralıyla verilir. Bazı araçlarda ise oran hesabı hiç yapılmaz: genelge antika ya da klasik sayılan araçları, sayıca az bulunan araçları ve özel amaçlı araçları bu ölçütün dışında tutar. Aracınız bu gruplardan birindeyse kararın dayanağını sigortacınızdan yazılı olarak isteyin.

Tam hasar, yani pert nerede başlar?

Günlük dilde kullanılan “pert” kelimesinin sigorta metinlerindeki karşılığı tam hasardır. Tam hasar kararı, iki şartın aynı dosyada birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Onarımın KDV dahil maliyeti, aracın hasar tarihindeki değerinden yüksek olmalıdır. Eksper de raporunda aracın artık onarılamayacağını açıkça belirtmelidir.

Bu tanımda yüzde altmış gibi bir ara oran yoktur; ölçüt, masrafın aracın değerini bütünüyle geçmesidir. Kasko genel şartları da iki koşulu birlikte arar ve tam hasar ölçütü şirketten şirkete değişmez. İkinci şartın önemi burada ortaya çıkar: onarım bedeli aracın değerini geçse de eksper aracın onarılabileceği görüşündeyse tam hasar şartları tamamlanmaz. Böyle bir durumda masraf yüzde altmış eşiğini de geçmiş olduğundan araç, oran ölçütüne göre ağır hasar kapsamına girer.

Tescil yönetmeliği, tam hasarlı aracın hurdaya çıkarılmasını öngörür. Hurda işlemi gören araca yeniden tescil yapılmaz; araç bundan sonra ancak hurda niteliğiyle el değiştirebilir. Bu yüzden tam hasar kararından sonra aracı onarıp yeniden kullanma yolu kapanır. Araç sonradan bir serviste onarılsa bile kapanan kaydı yeniden açılmaz ve trafiğe dönemez.

Tam hasar dosyasında sigorta ödemesi hurda tescil belgesini bekler; araç sahibinde kalsa da bu sıra değişmez. Ağır hasarda beklenen belge ise tescil belgesinin “trafikten çekilmiştir” kaşesi taşıyan hâlidir. Bu fark, iki kararın evrak yolunu daha ilk günden birbirinden ayırır. Dosyanız için hangi belgenin isteneceğini, hasarı yürüten sigortacıdan yazılı olarak teyit edin.

İki kararın farkı tek tabloda

Ağır hasar ile tam hasar arasındaki farkı görmenin en kısa yolu, iki kararın sonuçlarını yan yana koymaktır. Tablo, ölçütten satışa kadar her aşamada iki yolun nerede ayrıldığını özetler. Satıcı için önemli olan, her satırın bir sonraki adımı da belirlemesidir. Ölçüt satırındaki fark tescil işlemini, tescil işlemi de aracın kime ve hangi nitelikte devredilebileceğini değiştirir.

Tablonun sol sütunu, halk arasında “kısmi pert” denen durumu anlatır. Bu ifadenin mevzuattaki karşılığı ağır hasardır ve araç bu kararla trafikten çekilir. “Kısmi” kelimesi aracın bir bölümünün kullanılabileceğini düşündürse de araç trafikten çekilmeden yola çıkamaz. Bu yüzden “kısmi pert” sözünü duyduğunuzda trafikten çekme, kaşeli belge ve kalıcı kayıt dahil ağır hasarın bütün sonuçlarını düşünmeniz gerekir.

Satıcı açısından en belirleyici satır, yola dönüş satırıdır. Ağır hasarlı bir aracı alan kişi onu onarıp yeniden trafiğe çıkarma imkânına sahiptir; bu da aracın değerini parçalarının toplamından fazlası yapabilir. Tam hasarlı araçta bu imkân bulunmadığından değer, büyük ölçüde gövdeden ve kullanılabilir parçalardan gelir. İki aracın teklifleri bu yüzden aynı hasar görüntüsünde bile farklı hesaplarla oluşur.

Hangi sütunda olduğunuzu sözlü bilgiye dayanarak değil, belgeye bakarak öğrenin. Eksper raporu, sigortacının yazılı bildirimi ve tescil işleminden sonra elinize geçen evrak bu konuda yanıltmaz. Raporda anlamını kestiremediğiniz bir ifade varsa kararın adını sigortacınıza yazılı olarak sorun. Teklif isterken de bu belgeleri paylaşmak, aracınızın doğru gruba göre değerlendirilmesini sağlar.

Ruhsatta ne yazar, kalıcı kayıt nerede durur?

Ağır hasarlı araç trafikten çekildiğinde tescil kaydı kapatılır ve plaka geri alınarak iptal edilir. Tescil belgesine “trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır” şerhi düşülür, belge de size geri verilir. Yani ruhsatınız alıkonmaz; üzerindeki şerh yalnızca kaydın kapalı olduğunu gösterir. Bu kapalılık kalıcı değildir; araç onarılıp yeniden trafiğe çıkarılana kadar sürer ve bu sürede plakasız araç yolda kullanılamaz.

Tescil yönetmeliğinde “ağır hasar” ifadesi hiç geçmez; bu yüzden ruhsata “ağır hasar şerhi” diye bir not düşülmez. Ruhsattaki şerh geçici bir durumu, SBM’deki kayıt ise kalıcı bir bilgiyi anlatır. İkisini karıştırmak, “araç yeniden trafiğe çıkınca ağır hasar kaydı da kalkar” gibi yanlış bir sonuca götürür. Oysa trafiğe dönüşle yeniden açılan yalnızca tescil kaydıdır; sigorta tarafındaki bilgi olduğu gibi durur.

Çekme başvurusu, işin niteliğine bağlı olarak noterlerden birine ya da emniyetin trafik tescil kuruluşuna yapılır. Rehin ya da haciz şerhi tek başına engel değildir; araç için bir yakalama kararı bulunmuyorsa çekme işlemi şerhler dururken de yapılabilir. Hurdaya çıkarma için ise bu şerhlerin önceden kaldırılması gerekir. Taşıt kredisi nedeniyle rehin varsa, satış ve devir sırasını bankanızla önceden konuşun.

Araç onarılıp yeniden trafiğe çıktığında tescil kaydı açılır ve ruhsattaki şerhin anlattığı durum sona erer. SBM’deki ağır hasar kaydı ise yerinde kalır ve aracın sigorta geçmişinde görünmeye devam eder. Bu nedenle ruhsatı incelemek, bir aracın ağır hasar geçmişini öğrenmek için tek başına yeterli değildir. Kayıt hakkında doğru bilgi için SBM kaynaklı sorgulara, eksper raporuna ve varsa onarım belgelerine birlikte bakmak gerekir.

Sık duyulan dört yanlış ve doğruları

“Aracı trafikten çekip çekmemek sahibinin tercihidir.” Tescil yönetmeliği ağır hasarlı aracın trafikten çekilmesini zorunlu tutar; bu adım isteğe bırakılmamıştır. Tazminat tarafında da durum aynıdır: sigortacı, aracın trafikten çekildiğini gösteren kaşeli tescil belgesini görmeden ödeme yapmaz. Çekme işlemini ertelemek bu yüzden hem dosyanızı hem satış takviminizi bekletir.

“Ağır hasar kaydı olan aracın satışı yasaktır.” Böyle bir yasak yoktur ve ağır hasarlı araç noterde devredilebilir. Trafikten çekilmiş ya da çekilmesi gereken bir aracın devrinde noter, geçerli muayene ve yeni malik adına trafik sigortası şartını aramaz. Buna karşılık vergi, trafik cezası ve geçiş ücreti kalemlerinden biri ödenmemişse noter, borç kapanmadan devri gerçekleştirmez.

“Ağır hasarlı araç bir daha trafiğe çıkamaz.” Bu sonuç tam hasara aittir; ağır hasarda yol kapanmaz, yalnızca belirli adımlara bağlanır. Onarım bittikten sonra araç muayeneden geçer ve zorunlu trafik sigortası yaptırılırsa yeniden trafiğe çıkarılabilir. Bu adımların zamanı ve maliyeti, aracı onarmak ile olduğu gibi satmak arasındaki kararın temelini oluşturur.

“Kaskosu olmayan araçta ağır hasar kaydı oluşmaz.” Hasar karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından karşılanıyorsa da eksper ağır hasar tespiti yapabilir. Trafik sigortası genel şartlarındaki değişiklikle böyle bir dosyada da tazminat, kaşeli tescil belgesi sunulmadan ödenmiyor ve araç terk edilmese bile bu belge isteniyor. Kısacası kaydı doğuran, poliçenin türünden çok eksperin tespitidir.

SBM’nin tanımı neden iki durumu birlikte kapsar?

SBM’nin açıklamalarında ağır hasarlı araç denince birbirinden farklı iki grup kastedilir. Birincisi, çekme belgesi düzenlenerek trafikten çekilen ve tescil kaydı kapatılan araçlardır. İkincisi, hurda belgesiyle hurdaya ya da perte ayrılan araçlardır. Bu tanım, ağır hasar ile tam hasarı ayrı ölçütlere bağlayan genelgeden daha geniş bir çerçeve çizer.

Bu geniş tanımın, satışa hazırlanan biri için pratik bir sonucu vardır. SBM kaynaklı bir bilgide “ağır hasarlı” nitelemesiyle karşılaştığınızda, işlemin hangi belgeyle yapıldığını ayrıca öğrenmeniz gerekir. Çekme belgesi aracın onarımla yeniden yola dönebileceği bir süreci, hurda belgesi ise bu yolun kapandığını anlatır. Aynı nitelemenin arkasında bu kadar farklı iki sonuç bulunduğundan belge, tek kelimelik bilgiden çok daha açıklayıcıdır.

Kendi aracınızın sigorta geçmişini e-Devlet üzerinden görebilirsiniz. Bunun için “Trafik Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama” ile “Kasko Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama” adlı iki hizmet kullanılır. İki hizmet de yalnızca sizin adınıza kayıtlı araçları gösterir; başka birinin aracını bu yoldan sorgulayamazsınız. Satışa hazırlanırken kendi kaydınıza bakmak, alıcının soracağı sorulara önceden hazırlıklı olmanızı sağlar.

Sorgu sonucunda tanımadığınız ya da yanlış olduğunu düşündüğünüz bir kayıt görürseniz, ilgili poliçeyi düzenleyen şirketten yazılı açıklama isteyin. Kaydın hangi hasar dosyasına ve hangi eksper raporuna dayandığını öğrenmek, durumu netleştirmenin ilk adımıdır. Düzeltme gerekiyorsa izlenecek yolu aynı şirketten ya da bir hukukçudan öğrenin. Bu yazışmaları saklamak, satış görüşmesinde kaydı açıklarken elinizi güçlendirir.

Kararın türü satış yolunuzu nasıl belirler?

Ağır hasar kararından sonra önünüzde temelde iki yol vardır ve ikisinin maliyeti farklıdır. Aracı onarıp muayene ve sigorta adımlarını tamamlayarak yeniden kullanabilir ya da onarmadan satabilirsiniz. Onarım yolu zaman ve masraf ister, üstelik onarılan aracın SBM’deki kaydı yerinde kalır. Onarmadan satışta ise trafikten çekilmiş araç noterde devredilir ve muayene ya da sigorta için ayrıca uğraşmanız gerekmez.

Tam hasar kararında ise seçenekler belirgin biçimde daralır. Araç hurdaya ayrılacağı için yeniden yola çıkamaz; alıcısı da onu hurda niteliğiyle devralır. Bu durumda asıl karar, aracı sigortacıya bırakmak ile hasarlı hâliyle kendinizde tutup değerlendirmek arasında verilir. İki yolun hesabını sigortacınızın yazılı bildirimine ve aracınıza gelen tekliflere göre yapmanız gerekir.

Hangi kararla karşı karşıya olursanız olun, teklif istemeden önce dosyanızı tamamlayın. Eksper raporu, sigortacının yazılı bildirimi, tescil belgesi ve aracın farklı açılardan çekilmiş fotoğrafları ilk değerlendirme için yeterli bir başlangıçtır. Kararın türünü alıcıya en baştan söylemek, gelen rakamın doğru varsayımlara dayanmasını sağlar. Yanlış gruba göre hesaplanmış bir teklif, ilerleyen aşamada hem zaman hem güven kaybettirir.

PertCar olarak ağır hasarlı ve tam hasarlı araçları bulunduğu yerden satın alıyoruz. Fotoğraf ve belgelerle yaptığımız hesap bir ön değerlendirme olarak kalır; teklifimiz, aracı durduğu adreste kendi gözümüzle incelediğimizde kesinleşir. Kararın türünü, tazminat dosyanızın durumunu ve devrin sırasını ilk görüşmede birlikte netleştiririz. Araç satmıyoruz; tek işimiz, sahiplerinden araç satın almaktır.