Hasarlı aracın değeri neye göre belirlenir?

Hasarlı bir aracı satmaya karar verdiğinizde ilk merak ettiğiniz şey çoğu zaman rakamdır. Oysa rakamın kendisinden önce onu belirleyen etkenleri bilmek daha işe yarar, çünkü aynı görünen iki hasar çok farklı tekliflere dönüşebilir. Etkenler bir kez anlaşıldığında gelen teklifleri karşılaştırmak ve gerekçesini sormak da kolaylaşır. Ortada fiyat listesi gibi sabit bir tablo yoktur; her araç kendi bilgileriyle değerlendirilir.

PertCar olarak hasarlı araç satın alıyoruz ve teklifimizi hazırlarken hangi bilgiye neden baktığımızı açıkça anlatmayı ilke ediniyoruz. Rakam vermek yerine teklifin mantığını, resmî sınıflandırmanın etkisini ve sizin sağlayabileceğiniz bilgileri anlatıyoruz. Hukuki bilgilerin dayandığı resmî kaynaklar sayfanın sonunda listelenmiştir. Kendi aracınızı değerlendirirken bu etkenleri tek tek gözden geçirmeniz, beklentinizi gerçekçi kurmanızı sağlar.

Hesap neden aracın sağlam hâlinden başlar?

Hasarlı bir aracın değeri, aracın hiç hasar görmemiş olsaydı piyasada ne edeceği sorusuyla başlar. Marka, model, yıl, motor seçeneği, donanım ve kilometre bu başlangıç değerinin temelini oluşturur. Düzenli bakım geçmişi, servis kayıtları ve aracın kazadan önceki genel durumu da bu değeri yukarı ya da aşağı çeker. Hasar, bu başlangıç noktasından yapılacak düşüşleri belirler; başlangıcın kendisini değiştirmez.

Bu nedenle aynı hasar, farklı başlangıç değerine sahip iki araçta farklı sonuç verir. Piyasada çok aranan bir modelin hasarlı hâli de belirli bir ilgi görür, çünkü onarıldığında kolayca alıcı bulabilir. Az bilinen ya da parçası zor bulunan bir modelde ise onarılmış aracın satışı da zaman alabileceği için hesap daha temkinli yapılır. Başlangıç değerini kendiniz tahmin etmek isterseniz, aynı model ve yıldaki hasarsız araçların piyasadaki durumuna bakabilirsiniz.

Başlangıç değerini doğru anlatmak sizin elinizdedir. Aracın kilometresini, bakım faturalarını, varsa ek donanımlarını ve daha önceki onarımlarını baştan paylaşmanız, değerlendirmenin daha az varsayımla yapılmasını sağlar. Bilmediğiniz bir bilgiyi tahminle doldurmak yerine “bilmiyorum” demek daha doğrudur. Yerinde incelemede ortaya çıkacak bir çelişki, ön değerlendirmeyle kesin teklif arasındaki farkı büyütür.

Başlangıç değeri, sigorta dosyalarında karşınıza rayiç değer adıyla çıkan kavrama yakındır. Tam hasarda sigortanın hesabı aracın hasar tarihindeki değerinden başlar; ağır hasar eşiği de onarım masrafının aracın değerine oranıyla ölçülür. Bu yüzden sigortacının dosyanızda yazdığı değer, satış görüşmesinde de yararlı bir referanstır. Bu değere katılmıyorsanız dayanağını sigortacınızdan yazılı olarak isteyin.

Alıcı hasarlı aracı hangi mantıkla değerlendirir?

Hasarlı aracı satın alan taraf, aracın bugünkü hâlinden sonraki yolunu düşünür. Araç onarılabiliyorsa üç soru birlikte sorulur: onarıldığında piyasada ne eder, onarımı neye mal olur ve onarım sırasında beklenmedik bir hasar çıkma ihtimali ne kadardır? Bu üç cevabın arasındaki fark, aracın hasarlı hâlinin değerine yaklaşan rakamı verir. Onarımın süresi ve bu süre boyunca araca bağlanan para da hesaba girer.

Onarılmış aracın piyasa değeri, kayıt nedeniyle çoğu zaman hasarsız bir eşinin gerisinde kalır. Sigortanın ödediği hasarlar aracın sorgulanabilir geçmişinde yer aldığı için, onarılmış araç ileride satılırken de bu bilgiyle değerlendirilir. Ağır hasar tespit edilmiş araçta bu etki daha belirgindir, çünkü ağır hasar bilgisi SBM’de ayrıca ve kalıcı olarak tutulur. Alıcı, onarımdan sonra aracı satarken karşılaşacağı bu durumu bugünkü teklifine yansıtır.

Araç onarılamıyorsa hesap tamamen değişir. Tam hasar kararından sonra aracın kaydı hurda işlemiyle kapanır; araç bir daha tescil edilemez ve ancak hurda niteliğiyle el değiştirebilir. Bu durumda değer, araçtan geriye kalan kullanılabilir parçaların ve malzemenin değerine dayanır. Sağlam kalmış bir motor, şanzıman ya da elektronik aksam, hurda olarak devredilecek bir aracın bile değerini belirgin biçimde etkileyebilir.

Bu mantık, “neden bu rakam?” sorusunun cevabını da verir. Bir teklifin gerekçesi; onarılmış aracın değerine, onarım maliyetine, riske ve süreye dair varsayımların toplamıdır. Gerekçesi anlatılmayan bir rakamı başka bir teklifle karşılaştırmak zordur, çünkü hangi varsayımın farkı yarattığı görünmez. Aşağıdaki tablo, alıcının her etkende sorduğu soruyu ve sizin paylaşabileceğiniz bilgiyi özetler.

Hasarın yeri ve derinliği değeri nasıl değiştirir?

Değeri en çok etkileyen tek etken genellikle hasarın aracın neresinde olduğudur. Tampon, far, çamurluk ya da kapı gibi sökülüp takılabilen parçalarda kalan bir hasar, onarımı öngörülebilir kılar. Darbe şasi kollarına, direklere, tavana ya da tabana ulaştığında ise onarım hem uzar hem de ustalık ister. Bu bölgeler aracın iskeletini oluşturduğu için alıcılar burada daha temkinli davranır.

Mevzuat da bu ayrımı tanır. Hasar tespitine ilişkin genelgenin ek listesi, aracın iskeletini oluşturan orta direği, şasi kollarını, tavan sacını ve traverslerini, ön göğüs sacını ve tabanla birlikte marşpiyeli sayar. Hava yastıkları ve emniyet sistemleri de listededir; elektrik tarafında ise ana tesisat ile elektronik sistem parçaları, elektrikli araçlarda da batarya ve ana enerji hattı sayılır. Bu parçalardan biri zarar gördüğünde eksper, masraf yüzde altmışın altında kalsa bile ağır hasar kararı verebilir.

Mekanik tarafta ise durum farklıdır: motor ve şanzıman, direksiyon ve süspansiyon gibi parçalar bu listeye girmez. Bu parçalardaki hasar, ek listeye dayanan bir ağır hasar tespitinin gerekçesi olamaz; ancak onarım masrafını yükselterek yüzde altmış eşiğine yaklaştırabilir ve değeri güçlü biçimde etkiler. Mekanik bir hasarın kapsamı çoğu zaman aracı çalıştırmadan ya da sökmeden anlaşılamaz. Bu yüzden mekanik hasarlarda ön değerlendirme ile kesin teklif arasındaki fark, kaporta hasarlarına göre daha geniş olabilir.

Görünen hasar her zaman gerçek hasarın tamamı değildir. Ön tamponun arkasında radyatör desteği, motor bağlantıları ya da kablo demetleri zarar görmüş olabilir; yan darbede kapının arkasındaki direk eğilmiş olabilir. Alıcı bu ihtimali fiyatlamak zorunda kaldığı için, belirsizlik arttıkça teklif temkinli hâle gelir. Hasarlı bölgeyi farklı açılardan ve yakından gösteren fotoğraflar bu belirsizliği azaltır.

Resmî sınıflandırma: onarımlık, ağır hasar ve tam hasar

Hasarlı aracın değeri, aracın resmî olarak hangi durumda olduğuna da bağlıdır. Bu sınıflandırmayı satıcı ya da alıcı değil, sigorta eksperi yapar; ağır hasar ve tam hasarın ölçütleri mevzuatta yazılıdır. Onarım bedelinin aracın değerine oranı yüzde altmışı aşarsa ya da eksper ek listedeki bir parça nedeniyle bu tespiti yaparsa araç ağır hasarlıdır. Masrafın aracın değerini geçtiği ve eksperin aracı onarılamaz bulduğu durumda ise tam hasar söz konusudur.

Aşağıdaki tablo, üç durumun aracın geleceği ve değeri açısından ne anlama geldiğini özetler.

Tablodaki sınıflar teklifin yapısını da değiştirir. Onarımlık bir araçta alıcı, onarımdan sonra aracı rahatça satıp satamayacağına bakar. Ağır hasarlı araçta trafiğe dönüş için gereken adımlar ve kalıcı kayıt hesaba girer; tam hasarlı araçta ise soru artık araçtan çıkarılabilecek değerdir. Aynı modelin üç farklı sınıftaki teklifleri bu yüzden birbirinden belirgin biçimde ayrılır.

Sınıflandırma belgelerde de izini bırakır. Ağır hasarlı araç trafikten çekildiğinde plakası iptal edilir ve tescil belgesine “trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır” şerhi düşülerek belge sahibine geri verilir. Tescil belgesinde “ağır hasar” diye ayrı bir şerh bulunmaz ve tescildeki şerh araç yeniden trafiğe çıkınca kalkar. Kalıcı olan, SBM’nin ayrı bir listede tuttuğu ağır hasar kaydıdır.

Sigorta geçmişi değere nasıl yansır?

Hasarlı aracı değerlendiren her alıcı aracın sigorta geçmişine de bakar. Sigortanın ödediği kasko ve trafik hasarları SBM’nin hasar geçmişi sorgusunda yer alır ve araç onarılsa da bu bilgi geçmişten silinmez. Aracın sahibi olarak bu geçmişi e-Devlet’te, Trafik Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama ve Kasko Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama adlı hizmetlerden görebilirsiniz. Aracı almak isteyen başka biri ise SBM’nin ücretli sorgu hizmetlerinden plaka ya da şasi numarası girerek aynı bilgiyi alabilir.

Sorgunun kapsamı sınırlıdır ve bu sınır değerlendirmeyi doğrudan etkiler. SBM sorgusu yalnız kasko ve trafik sigortasının ödemelerini listeler; cam ve mini onarım ödemeleri ile anahtar, far, lastik, jant gibi parçaların ya da kişisel eşyaların çalınmasına ilişkin ödemeler listeye girmez. Sigortadan ödeme alınmadan yaptırılan onarımlar da kayda girmez. Bu yüzden kaydı temiz görünen bir araçta da yerinde incelemede onarım izi çıkabilir.

Kayıt ile aracın durumu her zaman birebir örtüşmez. Kayıtta görünen bir hasar özenle onarılmış olabilir, kayıtta görünmeyen bir hasar ise aracın üzerinde açıkça duruyor olabilir. Değerlendirmede ikisine birlikte bakılır ve çelişki varsa nedeni araştırılır. Kayıttaki hasarın nasıl giderildiğini gösteren fatura ve fotoğraflar, bu araştırmayı sizin lehinize kısaltır.

Ağır hasar kaydı değerlendirmede ayrı bir ağırlık taşır. Bu bilgi SBM’de kalıcı olarak tutulduğu için araç onarılıp yeniden trafiğe çıksa da sonraki her alıcının karşısına çıkar. Kaydı saklamaya çalışmak işe yaramaz; aracı alacak kişi sorguyla bu bilgiye ulaşabilir ve gizlenen bir bilgi güveni sarsar. Kaydı baştan açıkça söylemek, teklifin gerekçesini konuşmayı kolaylaştırır.

Çalışırlık, elektronik ve parça bulunurluğu

Aracın çalışıp çalışmadığı ve kendi gücüyle hareket edip edemediği, değerlendirmede ilk sorulan mekanik sorulardır. Çalışan bir araçta motorun ve şanzımanın genel durumu kısa bir denemeyle anlaşılabilir. Çalışmayan bir araçta ise arızanın kapsamı belirsiz kalır ve alıcı bu belirsizliği hesaba katmak zorunda kalır. Aracı yeniden çalıştırmayı denemeden önce durumu anlatmanız, olası bir ek hasarın da önüne geçer.

Hava yastıklarının açılması ve elektronik modüllerin zarar görmesi değeri ayrıca etkiler. Açılan hava yastıklarının yenilenmesi, ilgili sensörlerin ve modüllerin değişmesi ya da yeniden ayarlanması onarım maliyetini artırır. Gösterge panelinde yanan uyarı lambaları, elektronik tarafta neyin etkilendiğine dair ilk ipucudur. Bu lambaların fotoğrafını göndermeniz, ön değerlendirmeyi gerçeğe yaklaştırır.

Parça bulunurluğu, onarım maliyetini ve süresini belirleyen gizli etkendir. Parçası kolay bulunan yaygın bir modelde onarım daha hızlı ve öngörülebilir ilerler. Parçası yurt dışından beklenen, az sayıda satılmış ya da üretimi uzun süre önce durmuş bir modelde ise hem maliyet hem süre belirsizleşir. Alıcı bu belirsizliği teklifine yansıtır; bu yüzden benzer hasarlı iki farklı model aynı ilgiyi görmez.

Aracın beklediği koşullar da zamanla değeri değiştirir. Açıkta ve uzun süre bekleyen hasarlı bir araçta kırık bölgelerden giren nem korozyonu hızlandırır ve elektronik bağlantılarda arızalara yol açabilir. Akü boşalır, lastikler ve fren parçaları uzun beklemeden etkilenir. Satış kararını verdiyseniz aracı kapalı ya da korunaklı bir yerde tutmak ve beklemeyi kısa tutmak, değerin korunmasına yardım eder.

Belgeler, borçlar ve şerhler teklifi nasıl etkiler?

Belgeler ve borçlar aracın teknik değerini değiştirmez, ama satışın ne kadar sürede ve hangi koşulda tamamlanacağını belirler. Noterde satış için motorlu taşıtlar vergisi borcunun, gecikme faizi ve cezalar dahil, kapanmış olması gerekir. Ödenmemiş trafik cezaları ve geçiş ücreti borçları da devri durdurur. Bu borçların tutarını işlemden önce öğrenmek, noter gününün ertelenmesini önler.

Borçların teklife nasıl yansıyacağı, borcu kimin kapatacağına bağlıdır. Borcu satıştan önce kendiniz öderseniz teklif aracın kendisi üzerinden konuşulur. Ödemenin alıcı tarafından yapılması ve bedelden düşülmesi kararlaştırılırsa, bunun tutarıyla birlikte yazılı olarak belirlenmesi gerekir. Her iki durumda da güncel bir borç dökümü, pazarlığın sağlıklı ilerlemesini sağlar.

Rehin ve haciz şerhleri de satış yolunu etkiler. Rehin ya da haciz şerhi taşıyan tam hasarlı bir araç, şerh kaldırılmadan hurdaya çıkarılamaz; bu yüzden şerhin kaldırılması değerlendirmenin bir parçası hâline gelir. Ağır hasarlı araçta durum daha esnektir: hakkında yakalama kararı olmayan araç, şerh kalkmadan da trafikten çekilebilir. Kredili bir araçta kapatma tutarını bankanızdan, haciz durumunda şerhin nasıl kaldırılacağını bir hukukçudan öğrenin.

Tescil belgesinin kaybolması satışı tek başına engellemez. Kaybı zayi olarak bildirdiğinizde ve kolluk bu beyanı elektronik ortama kaydettiğinde noter, satışı elektronik tescil bilgilerine dayanarak yapabilir. Eksik bir belge çoğu zaman değeri değil takvimi etkiler; yine de belirsizlik uzadıkça teklif temkinli hâle gelebilir. Elinizde güncel bir ekspertiz raporu varsa onu da paylaşın, çünkü aracın durumunu TSE belgeli bir işletmenin tespitiyle gösterir.

Ön değerlendirmeden kesin teklife: PertCar nasıl ilerler?

PertCar olarak hasarlı aracın değerini belirlerken bu etkenlerin hepsine birlikte bakarız. İlk aşamada sizden aracın fotoğraflarını, ruhsat bilgisini ve varsa eksper raporu ile onarım teklifini isteriz. Bu bilgilerle söylediğimiz rakam bir ön değerlendirmedir; görünmeyen hasarı, mekanik durumu ve belge ayrıntısını henüz tam olarak bilmeyiz. Kesin teklifi aracı bulunduğu yerde inceledikten sonra veririz.

Yerinde incelemede ilk iş, fotoğrafın gösteremediği yerlere bakmaktır; alt takım, bagaj tabanı, direklerin dip kısımları ve darbenin yayılmış olabileceği bağlantı noktaları bunların başında gelir. Ardından motorun, şanzımanın ve elektronik sistemin durumu kontrol edilir, şasi numarası ruhsatla eşleştirilir. Rakamlar örtüşmezse, değişikliğe yol açan hasarı birlikte inceler ve son kararı size bırakırız. Teklifimizi kabul etmek zorunda değilsiniz.

Anlaşırsak aracı bulunduğu yerden çekiciyle teslim alır, devri ve gereken resmî işlemleri sizinle birlikte planlarız. Bedel nakit, havale ya da EFT yoluyla ödenecekse güvenli ödeme sistemi kullanılır; para sistemde bloke kalır ve devirle birlikte hesabınıza geçer. Devir bittiğinde aracın yeni sahibine ait tescil belgesi noterde düzenlenir. Varsa trafik poliçeniz devir gününde kendiliğinden biter; satışı devirden sonraki on beş gün içinde sigortacınıza haber vermeniz gerekir.

Biz araç satan bir işletme değiliz; işimiz, aracını satmak isteyenlerin hasarlı araçlarını bulundukları yerden satın almaktır. Fotoğraflarla başlayan değerlendirme yerinde incelemeyle kesinleşir ve teklifimizin her kalemini gerekçesiyle anlatırız. Aracınızın değerini etkileyen etkenleri birlikte konuşmak için birkaç fotoğraf ve ruhsat bilgisi göndermeniz yeterlidir. Rakamı başka tekliflerle karşılaştırmak için zaman isteyebilirsiniz; karar sizindir.