Kazadan sonra tamir mi, satış mı? Karar rehberi

Kazadan sonra aracınız bir serviste ya da otoparkta beklerken önünüzde iki yol vardır: aracı onartıp kullanmaya devam etmek ya da hasarlı hâliyle satmak. İlk bakışta onarım daha doğal görünür, çünkü araç tanıdıktır ve yerine yenisini aramak ayrı bir yüktür. Oysa onarımın toplam maliyeti, aracın yoldan uzak kaldığı süre ve onarımdan sonra geride kalan geçmiş birlikte düşünüldüğünde tablo değişebilir. Sağlıklı karar, ilk izlenime değil yazılı rakamlara ve eksper raporuna dayanır.

PertCar olarak kazalı araç sahipleriyle en çok bu karar anında konuşuyoruz, çünkü satışı seçenlerin aracını satın alan tarafız. Yine de doğru cevap her zaman satış değildir; hasarın türüne göre onarım açıkça daha mantıklı olabilir. Önemli olan hangi bilgiyi toplayacağınızı, onarım teklifini nasıl okuyacağınızı ve hangi eşiğin yolu değiştirdiğini bilmektir. Hukuki bilgilerin dayandığı resmî metinler sayfanın sonundaki kaynakçada yer alır.

Karar vermeden önce toplamanız gereken bilgiler

Sağlıklı bir hesap için ilk ihtiyacınız kazanın resmî kaydıdır. Kazada yalnız maddi hasar oluştuysa tutanak taraflarca doldurulabilir; ancak bunun için olaya en az iki aracın karışmış olması, yaralanan bulunmaması ve sürücü belgelerinin geçerli olması gerekir. Alkol ya da uyuşturucu şüphesi varsa, kamu malına veya üçüncü kişilerin eşyasına zarar verildiyse tutanağı taraflar değil, trafik zabıtası veya genel kolluk düzenler. Tek araçlı bir kazada da tutanak kolluğun işidir, çünkü taraflarca doldurulabilmesi için birden fazla aracın karışmış olması aranır.

İkinci bilgi, hasarın sigortaya ne zaman bildirildiğidir. Kasko genel şartları sigortalıya, rizikoyu öğrendiği tarihten başlayarak beş iş günü içinde bildirim yükümlülüğü getirir. Zorunlu trafik sigortasında bu süre on gündür ve sigortalının olayı öğrendiği andan başlar. Bu süreler bir alışkanlık değil, genel şartlarda yazılı yükümlülüklerdir; onarım ya da satış kararını beklemeden bildirimi yapın.

Bildirimden sonra sigorta şirketinin görevlendirdiği eksper aracı inceler ve hasarın kapsamını raporuna yazar. Aracın onarımlık mı, ağır hasarlı mı yoksa tam hasarlı mı olduğu bu rapordaki tespitlerden anlaşılır. Rapor tamamlanmadan araçta söküm ya da onarım başlatmak, hem sigorta dosyanızı hem de olası bir satış görüşmesini zorlaştırabilir. Raporun bir kopyasını isteyip saklamak, karar için elinizdeki en güçlü belgeyi korumak demektir.

Son olarak iki rakama ihtiyacınız var: servisten alacağınız yazılı onarım teklifi ve aracın hasarlı hâli için alacağınız teklif. Bunlara aracın kazadan önceki piyasa değerine dair kendi araştırmanızı da ekleyin. Üç bilgi bir araya geldiğinde onarımın size ne kazandıracağını ve neye mal olacağını aynı sayfada görebilirsiniz. Eksik bilgiyle verilen bir karar, geri dönmesi zor bir yola girmenize yol açabilir.

Onarım teklifinde hangi kalemlere bakmalısınız?

Servisin onarım teklifi kararınızın temel belgesidir, ama yalnız alt satırdaki toplama bakılarak okunmaz. Değişecek parçaların tek tek listelenmesini, her parçanın yeni, eşdeğer ya da kullanılmış olup olmadığının ayrıca yazılmasını isteyin. Onarılacak parçalarla değiştirilecek parçaların ayrı satırlarda görünmesi, hasarın derinliğini anlamanızı kolaylaştırır. Kalemleri belirsiz bir teklifle karşılaştırma yapmak, birbirine benzemeyen iki işi kıyaslamak anlamına gelir.

Parçaların yanında işçilik, boya ve elektronik işlemler de ayrı satırlarda yer almalıdır. Hava yastığı açılan ya da sensörleri etkilenen araçlarda arıza kayıtlarının silinmesi ve sistemlerin yeniden ayarlanması gerekebilir; bu işler teklifin dışında kalırsa toplam sonradan yükselir. Rot ve balans ayarının, camların ve döşemenin teklifte bulunup bulunmadığına da bakın. Unutulan her kalem, onarımın gerçek maliyetini sizden saklar.

Tekliflerin çoğu araç sökülmeden, yalnız görünen hasara bakılarak hazırlanır. Söküm başladığında arkada kalan bağlantı parçalarında, radyatör desteğinde ya da kablo demetlerinde yeni hasar ortaya çıkabilir. Ek hasar çıkarsa servisin size danışmadan işe devam edip etmeyeceğinin teklifte yazılı olmasını isteyin. Açık uçlu bir teklif, karar anında gördüğünüz rakamın son rakam olmadığı anlamına gelir.

Eksperin raporunda yazan onarım bedeli, servisin verdiği rakamla her zaman örtüşmez. Aradaki farkın nereden doğduğunu servise, bu farkın kimin tarafından karşılanacağını ise sigortacınıza yazılı olarak sorun. Teklifin geçerlilik süresini ve parça bekleme dahil onarımın ne kadar süreceğini de not edin. Böylece elinizdeki onarım teklifi, karşılaştırmaya hazır ve eksiksiz bir belgeye dönüşür.

Masraf aracın değerine yaklaşınca devreye giren eşik

Onarım masrafı yükseldikçe soru yalnız ekonomik olmaktan çıkar ve hukuki bir eşiğe dayanır. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun hasar tespitine ilişkin genelgesine göre onarım masrafı, aracın değerinin yüzde altmışından fazlasına ulaştığında araç ağır hasarlı sayılır. Eşik, sigorta şirketinize ya da poliçenizin türüne göre farklılaşmaz; herkes için aynıdır. Eşiğin aşılması aracın onarılabileceği gerçeğini ortadan kaldırmaz, ama onarıma giden yolu uzatır.

Oran tek ölçüt de değildir. Masraf yüzde altmışın altında kalsa bile genelgenin ekinde sayılan parçalardan biri hasar gördüyse eksper ağır hasar tespiti yapabilir. Listede aracın iskeletini taşıyan parçalar öne çıkar: şasi kolları, orta direk, tavan sacı ve traversleri, ön göğüs sacı ve tabanla birlikte marşpiyel. Elektrikli araçlarda batarya ile ana enerji hattı, bütün araçlarda da ana elektrik tesisatı ile elektronik sistem parçaları, hava yastıkları ve emniyet sistemleri bu listenin içindedir.

Bu tespitin otomatik olmadığını bilmek önemlidir. Listedeki bir parçanın hasar görmesi, eksperin ağır hasar kararı verebileceği anlamına gelir; her durumda vereceği anlamına gelmez. Buna karşılık motor ve şanzıman gibi mekanik aksam, direksiyon ve süspansiyonla birlikte bu listenin dışında kalır. Bu yüzden motoru zarar görmüş ama iskeleti sağlam bir araçla, masrafı düşük görünen ama orta direği ezilmiş bir araç arasında karar süreci bambaşka işler.

Masraf aracın değerini aşar ve eksper aracın artık onarım kabul etmediğini tespit ederse durum tam hasara döner. İki şartın birlikte gerçekleştiği araç hurdaya çıkarılır; hurdaya çıkarılan bir araç ise yeniden tescil edilemez. O noktada tamir ile satış arasındaki seçim ortadan kalkar, çünkü araç yalnız hurda olarak el değiştirebilir. Onarım teklifiniz aracın değerine yaklaşıyorsa eksper raporunun hangi yönde yazıldığını mutlaka teyit edin.

Ağır hasar tespiti onarım planını nasıl değiştirir?

Eksper ağır hasar tespit ettiğinde araç trafikten çekilir; bu, araç sahibinin isteğine bırakılmış bir adım değildir. Çekme işleminde aracın plakası iptal edilir ve kaydı kapanır; tescil belgesi ise üzerine “trafikten çekilerek tescil kaydı kapatılmıştır” şerhi yazılarak sahibine iade edilir. Çekme kaydını işlemin niteliğine göre noterler ya da emniyete bağlı tescil kuruluşları yapar. Bu yüzden onarımı seçseniz bile aracı bir süre trafikte kullanamayacağınızı baştan hesaba katmalısınız.

Onarımdan sonra araç yeniden yola çıkabilir, ama bunun için birkaç şart birlikte aranır. Onarımın tamamlanması, aracın geçerli bir muayeneye sahip olması ve zorunlu trafik sigortasının yaptırılması gerekir. Bu şartlar sağlandığında kapatılan kayıt yeniden açılır ve araç trafiğe döner. Muayene randevusu, muayenede çıkabilecek eksiklerin giderilmesi ve yeni poliçe, onarım takviminize eklenmesi gereken adımlardır.

Tescildeki şerh kalıcı değildir; araç yeniden trafiğe çıkınca kalkar. Kalıcı olan, ağır hasar bilgisinin Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nde tutulan kaydıdır. Genelgeye göre bu bilgi SBM’ye bildirilir ve orada ayrı bir listede saklanır. Yani onarım ne kadar özenli yapılırsa yapılsın, aracın ağır hasar geçmişi kayıtta kalmaya devam eder.

Bu tablo, ağır hasarlı aracı onarıp kullanma kararını kendiliğinden yanlış yapmaz. Aracı uzun yıllar kullanmayı düşünüyorsanız kayıt sizin için ikinci planda kalabilir. Ama onarımdan kısa süre sonra satmayı planlıyorsanız, aracı almak isteyen kişinin bu kaydı göreceğini ve teklifini buna göre vereceğini hesaba katın. Kararı aracı ne kadar süre elinizde tutacağınıza göre vermek en gerçekçi yaklaşımdır.

Onarılan aracın geçmişi kayıtta nasıl görünür?

Sigortanın ödediği hasarlar SBM’nin hasar geçmişi sorgusunda yer alır; onarım bu ödemeyi geçmişten silmez. Aracı ileride almak isteyen biri bu bilgiye plaka ya da şasi numarasıyla çalışan ücretli SBM sorgu kanallarından ulaşabilir. Bu sorgu üyelik istemez, yalnız telefon doğrulaması ister. Kendi adınıza kayıtlı aracın geçmişini ise e-Devlet’teki SBM hizmetlerinden görebilirsiniz.

Sorgunun kapsamı sınırlıdır. Hasar geçmişi kasko ve trafik sigortası ödemelerini gösterir; cam hasarı, mini onarım, parça ya da kişisel eşya çalınması gibi ödemeler bu sorguda yer almaz. Sigorta ödemesi alınmadan, masrafı sizin tarafınızdan karşılanan bir onarım da sorguda görünmez. Bu durumda onarımın izi kayıtta değil, aracın kendisinde kalır.

Onarılmış aracı almak isteyen kişi kayda baktıktan sonra işin kalitesini de sorgular. İkinci el satışta aracın durumunu belgeleyen tespit için mevzuatın kullandığı ad ekspertiz raporudur. Bu raporu, TSE’den hizmet yeterlilik belgesi almış ekspertiz işletmeleri hazırlar; raporda çoğunlukla hangi parçaların boyandığı ya da değiştirildiği, şasi ölçümü ve mekanik kontroller ayrı ayrı gösterilir. Özenli bir onarımı gösterecek en anlaşılır belge, onarımdan sonra alınmış güncel bir rapordur.

Servis faturasını, değiştirilen parçaların listesini ve onarım öncesi ile sonrası fotoğrafları saklamak da aynı işe yarar. Bu belgeler, kayıtta görünen hasarın nasıl giderildiğini anlatır ve alıcının soru işaretlerini azaltır. Belgesiz bir onarımda ise alıcı en kötü ihtimali düşünerek teklif verir. Onarımı seçerseniz bu belgeleri servisten baştan istemeyi planınızın parçası yapın.

Onarımın ve satışın öne çıktığı durumlar

Her kaza kendine özgüdür, ama karar çoğu zaman birkaç tipik durumdan birine benzer. Aşağıdaki tablo bu durumları ve her birinde onarımın ya da satışın hangi koşulda öne çıktığını özetler. Tablodaki yönler kesin hüküm değil, karar verirken sorulacak soruların kısa bir haritasıdır. Kendi durumunuzu en yakın satırla eşleştirip eksik bilgileri tamamlayabilirsiniz.

Tablonun ortak mesajı şudur: hasar aracın iskeletine ve hukuki durumuna dokunduğunda onarımın bedeli servis faturasıyla sınırlı kalmaz. Trafikten çekme, muayene, yeni poliçe ve kayıtta kalan geçmiş de hesaba girer. Hasar dış parçalarda kaldığında ise onarım çoğu zaman aracın değerini korumanın sade bir yoludur. İki uç arasındaki durumlarda kararı rakamların yan yana konması netleştirir.

Karşılaştırmayı yaparken iki tarafı da aynı ölçüyle doldurun. Bir yanda onarım teklifi, aracın kullanılamadığı sürenin maliyeti ve onarımdan sonra aracın piyasada edeceği değer olsun. Öbür yanda aracın hasarlı hâline gelen teklif ve bu tutarla yapabilecekleriniz yer alsın. Ölçemediğiniz bir kalemi tahmin ediyorsanız bunu not edin; hangi bilginin kesin, hangisinin varsayım olduğunu bilmek karar anında işinize yarar.

Kazadaki kusur durumu ve ödemeyi hangi sigortanın yapacağı da sonucu etkiler. Kaskonuzun ya da karşı tarafın zorunlu trafik sigortasının onarımın hangi kısmını karşılayacağını, muafiyet ya da indirim gibi kalemleri sigortacınızdan yazılı olarak öğrenin. Masrafın tamamının karşılandığı bir dosyada hesap, bir kısmının size kaldığı dosyadan farklı çıkar. Sözlü bilgiyle yapılan hesap, karar anında yanıltıcı bir güven verir.

Hesapta sık unutulan kalemler

Onarım süresi, hesaba en geç giren ama sonucu en çok etkileyen kalemdir. Parça beklenen bir onarımda araç haftalarca serviste kalabilir; bu sürede ulaşım için ayrı bir harcama yapmanız gerekebilir. Ağır hasarlı araçta bu sürenin üzerine muayene ve yeni poliçe için geçen zaman da eklenir. Servisten onarımın ne kadar süreceğini yazılı olarak istemenizin nedeni budur.

Aracın beklediği yer de maliyet üretir. Servis ya da otopark bekleme için ücret isteyebilir; araç açıkta kaldıkça hasarlı bölgelerden içeri giren su yeni sorunlar başlatabilir. Elektronik aksamda nem, kaportada pas ve döşemede koku, bekleme uzadıkça ortaya çıkan sorunlardır. Kararı ertelemek bu yüzden tarafsız bir bekleyiş değildir; her geçen gün aracın durumunu biraz daha değiştirir.

Onarımdan sonra çıkabilecek sorunlar da hesaba girmelidir. Darbe almış bir araçta ön düzen ayarı, kapı boşlukları ya da elektronik uyarılar onarımdan aylar sonra kendini gösterebilir. Servisin işçilik için verdiği güvencenin kapsamını ve süresini yazılı olarak sorun. Kâğıda dökülmemiş bir güvence, sorun çıktığında elinizi güçlendirmez.

Son kalem, onarımdan sonra aracın piyasada göreceği değerdir. Hasar geçmişi kayıtta görünen onarılmış bir araç, aynı model ve yıldaki hasarsız bir araçla aynı ilgiyi görmeyebilir. Bu yüzden harcadığınız onarım tutarının tamamı aracın değerine geri dönmeyebilir. Onarımı bir yatırım gibi düşünüyorsanız, harcamanın ne kadarını geri alabileceğinizi gerçekçi biçimde tahmin edin.

Satışı seçtiğinizde süreç nasıl işler?

Satışa karar verdiyseniz aracı onarmanız ya da başka bir yere taşımanız gerekmez. Aracın fotoğrafları, varsa eksper raporu ve servisin onarım teklifi ilk değerlendirme için yeterlidir. Onarım teklifinin elinizde olması, aracın hasarlı hâline verilen rakamla onarım maliyetini yan yana görmenizi kolaylaştırır. Sigorta dosyanız açıksa dosyanın hangi aşamada olduğunu da baştan belirtin.

Sigorta dosyası ile satışın sırası önemlidir. Ağır hasar tespit edilen araçta tazminat, “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi ibraz edilmeden ödenmez; tam hasarda bu belgenin yerini hurda tescil belgesi alır. Teslim gününü sigortacınızın istediği belgelerin hazır olacağı tarihe göre planlamak bu yüzden gerekir. Hangi belgenin satıştan önce, hangisinin sonra alınacağını sigortacınızla yazılı olarak netleştirin.

Kararınız onarımdan yana olsa da topladığınız bilgiler boşa gitmez. Ayrıntılı bir onarım teklifi, eksper raporu ve onarım belgeleri, aracı yıllar sonra satarken bile işinize yarar. Hangi yolu seçerseniz seçin, kararı yazılı rakamlara ve belgelere dayandırmak sonradan pişman olma ihtimalini azaltır. Satış seçeneğini görmek içinse aracın birkaç fotoğrafı yeterlidir.

PertCar, onarım yerine satışı seçen araç sahiplerinin kazalı aracını bulunduğu yerden satın alır. Fotoğraflar ve servis teklifi üzerinden konuştuğumuz rakam bir ön değerlendirmedir; kesin teklife ancak aracın başında, hasarı yerinde inceledikten sonra ulaşırız. İki rakam arasında fark çıkarsa nedenini aracın üzerinde gösterir, kararı size bırakırız. Araç satan değil, yalnızca araç alan bir firmayız.