Sovtaj bedeli nedir? Pert aracı sigortaya mı bırakmalısınız, kendiniz mi satmalısınız?

Sigorta şirketi aracınız için tam hasar kararı verdiğinde, dosyada çoğu araç sahibinin ilk kez duyduğu bir kavram belirir: sovtaj bedeli. Bu tutar, aracı hangi yolla elden çıkaracağınıza göre tazminattan düşülür ya da hesaba hiç girmez. Kavramı yanlış anlamak, aracı sigortaya bırakmak ile kendiniz satmak arasındaki seçimi yanlış yapmanıza ve farkında olmadan kayba uğramanıza yol açabilir. Oysa doğru okunduğunda sovtaj bedeli, iki yol arasında karar vermenin en sağlam ölçüsüdür.

Sovtaj hesabının dayanağı kasko ve zorunlu trafik sigortası genel şartlarıdır. Tam hasarın ölçütünü ise Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun 2025/12 sayılı genelgesi belirler. Genel şartlar, sovtaj bedelinin ne olduğunu, ne olmadığını ve sigortacının bildirdiği tutarın ne kadar süre onun garantisinde sayıldığını açıkça yazar. Poliçenizin özel şartları bu genel kuralın üstüne kendi kesintilerini ekleyebileceği için dosyanızdaki rakamları ayrıca ve yazılı olarak görmeniz gerekir.

Sovtaj bedeli tam olarak neyin karşılığıdır?

Sovtaj bedeli, sigortanın tam hasar saydığı aracın kazadan sonraki, onarılmamış hâliyle taşıdığı değerdir. Kasko ve trafik sigortası genel şartlarına göre araç hasarlı hâliyle sahibine bırakılırsa tazminat, rayiç değer ile bu değer arasındaki farka göre ödenir. Kısacası sigortacı, aracın elinizde kalan kısmının karşılığını ayrıca ödemez. O kısım araçla birlikte zaten sizdedir ve onu kime, hangi bedelle vereceğinize siz karar verirsiniz.

Hesabın öteki ucundaki rayiç değer, aracın riziko tarihindeki, yani hasarın gerçekleştiği gündeki piyasa değeridir. Sovtaj bedeli ise aynı aracın kaza sonrasındaki hâliyle, yani hasarı ve sağlam parçalarıyla birlikte piyasada ne ettiğini anlatır. İki rakam arasındaki fark, kazanın aracın değerinden ne kadarını götürdüğünü gösteren yalın bir ölçüdür. Araç sizde kaldığında sigortanın tazmin ettiği şey de tam olarak bu kayıptır, fazlası ya da eksiği değil.

Aracı sigortacıya bırakmayı seçerseniz sovtaj kalemi hesaba hiç girmez ve dökümde görünmez. Bu durumda hasarlı araç sigortacının sürecine geçer ve tazminat, varsa poliçe kesintileri dışında rayiç değer üzerinden hesaplanır. Yani sovtaj bedeli, yalnız aracın sizde kalmasını seçtiğinizde karşınıza çıkan bir kesintidir. İki yolu karşılaştırırken bu temel ayrımı akılda tutmak bütün hesabı sadeleştirir ve yanlış beklentilerin önüne geçer.

Sovtaj bedelini size sigortacı bildirir ve bu bildirimi yazılı olarak almanız kararınızın ilk dayanağıdır. Rakamın hangi verilere dayandığını, örneğin hasarlı araca gelen tekliflerden mi yoksa başka bir değerlendirmeden mi çıktığını sigortacınızdan yazılı olarak sorun. Gerekçeyi bilmek, bildirilen tutarı kendi topladığınız tekliflerle karşılaştırırken işinizi kolaylaştırır. Bildirimin tarihini de not edin; bir aylık sürenin başlangıcını sorarken bu tarih elinizde olsun.

İki yolun hesabında rayiç değer neden belirleyici değildir?

Aracı sigortacıya bırakırsanız size ödenecek tutarın çıkış noktası rayiç değerdir. Aracı kendinizde tutarsanız çıkış noktası yine rayiç değerdir; ancak bu kez sovtaj bedeli düşülür ve aracın hasarlı hâlini siz değerlendirirsiniz. İki toplamı alt alta yazdığınızda rayiç değer iki tarafta da yer aldığı için karşılaştırmanın sonucunu etkilemez. Geriye, cevabı tamamen elinizdeki tekliflere bağlı olan tek bir soru kalır.

O soru şudur: aracın hasarlı hâline alacağınız teklif, sizin karşılayacağınız masraflar çıkarıldıktan sonra sovtaj bedelinden yüksek mi? Yüksekse aracı tutmak size aradaki fark kadar fazladan bir tutar bırakır. Düşükse aracı tutmak, sigortacıya bırakmaya göre daha az kazandırır ve üstüne bir de iş yükü getirir. Rayiç değer ne kadar yüksek ya da düşük olursa olsun bu sonuç değişmez.

Bu sadeleştirmenin bir şartı vardır: poliçenizdeki muafiyet gibi özel kesintilerin iki yolda aynı biçimde uygulanması. Kesintiler yollardan birinde farklı işliyorsa, örneğin bir kalem yalnız aracı tuttuğunuzda uygulanıyorsa, aradaki fark da karşılaştırmaya eklenmelidir. Hangi kesintinin hangi yolda uygulanacağını sigortacınızdan yazılı bir döküm olarak isteyin. Kalemleri yan yana gösteren tablo, hesabın iskeletini hiç rakam kullanmadan verir.

Tablonun son satırı, bütün hesabın vardığı yeri ve kararın özünü taşır. Rayiç değer üzerine yapacağınız yazışma tazminatın tutarını değiştirebilir, ama hangi yolun daha kazançlı olduğunu çoğu durumda değiştirmez. Bu yüzden rayiç değere itirazınız sürerken de hasarlı araç için teklif toplamaya devam edebilir, zamanı boşa harcamamış olursunuz. Karşılaştırmayı yaparken bütün rakamların aynı tarihe ait ve yazılı olmasına dikkat edin.

Sovtaj bedeli neden hurda değeriyle karıştırılmamalı?

Genel şartlar bu noktada açıktır: araç sizde kaldığında tazminattan indirilen tutar, aracın hurda değeri değil, kazadan sonraki hâlinin değeridir. Hurda değeri, aracı yalnızca metal ve geri kazanılabilir malzeme olarak gören bir hesaptır. Hasarlı hâlin değeri ise sağlam kalmış motoru, şanzımanı, elektronik birimleri, kapıları ve iç donanımı da içine alır. Bu yüzden iki rakam arasında, özellikle parçaları aranan modellerde, çoğu zaman belirgin bir fark bulunur.

Karışıklığın bir kaynağı, tescil kurallarının tam hasarlı araç için öngördüğü yoldur: araç hurdaya çıkarılır ve bundan sonra yalnız hurda olarak satılabilir. Bu kural aracın kaydıyla ilgilidir; hurdaya çıkarılan araç yeniden tescil edilemez ve trafiğe dönemez. Ancak kaydın kapanması, gövdenin ve sağlam kalmış parçaların ticari değerini ortadan kaldırmaz. Sovtaj bedeli de tam olarak bu kalan değeri ölçer ve hesaba onu yansıtır.

Hurda fiyat listeleri, sovtaj bedelini tartmak için doğru bir ölçü değildir. Hurda fiyatına bakarak sovtajı yüksek bulan bir araç sahibi, aracı tutmanın kendisine kaybettireceğini düşünüp erkenden vazgeçebilir. Oysa doğru karşılaştırma, hasarlı aracın kendisine gelen ve yazıya dökülmüş somut tekliflerle yapılır. Parçalarına talep olan bir modelde bu teklifler hurda hesabının epey üzerine çıkabilir ve tabloyu tamamen değiştirebilir.

Tersi de mümkündür: hasarı aracın büyük bölümüne yayılmış, parçaları zarar görmüş bir araçta hasarlı hâlin değeri hurda değerine yaklaşır. Böyle bir araçta bildirilen sovtaj bedeli gerçekçi olmayan bir yükseklikte görünüyorsa bunu sigortacınıza yazılı olarak sorun. Aracın fotoğrafları, eksper raporu ve topladığınız teklifler bu yazışmada elinizdeki en somut dayanaktır. Her durumda karşılaştırmanın ölçüsü, kulaktan dolma rakamlar değil, hasarlı araca gelen gerçek tekliflerdir.

Bir aylık süre pratikte nasıl kullanılır?

Kasko genel şartları sovtaj bedeline bir süre de bağlar: sigortacı, size bildirdiği bedeli bir ay boyunca garanti etmiş kabul edilir. Hüküm kısa olduğu için uygulamadaki karşılığını kendi dosyanız üzerinden netleştirmeniz gerekir. Sürenin hangi günden başladığını ve hükmün size tam olarak ne sağladığını sigortacınızdan yazılı olarak öğrenin. Süre içinde bu bedele bir alıcı bulamazsanız ne olacağını da aynı yazışmada açıkça sorun.

Bir ay teklif toplamak için uzun görünse de pratikte çabuk geçer. Aracın fotoğraflarını çekmek, eksper raporunun kopyasını almak, aracın beklediği yerin çıkış koşullarını öğrenmek ve alıcılarla görüşmek zaman ister. Bu yüzden teklif toplamaya bildirimi aldığınız hafta başlamak, sürenin sonuna sıkışmamanın kolay bir yoludur. Alıcılara sovtaj bildiriminin tarihini söylemeniz de tekliflerin zamanında ve karşılaştırılabilir biçimde gelmesini sağlar.

Gelen teklifleri, alıcının adı ve teklifin tarihi görünecek biçimde yazılı olarak isteyin. Sözlü bir rakam, karşılaştırma yaparken ve sigortacınıza kararınızı bildirirken size dayanak olmaz. Teklifin hangi kalemleri kapsadığı, örneğin çekiciyi ve aracın otoparktan çıkışını alıcının üstlenip üstlenmediği de yazıda görünmelidir. Teklifin ne kadar süre geçerli olduğunu sormak, sovtaj süresiyle uyumlu bir plan yapmanızı sağlar.

Kararınızı verdiğinizde bunu telefonla değil, sigortacınıza yazılı olarak ve tarih atarak bildirin. Aracı tutmayı seçtiyseniz hurda işlemini kimin üstleneceğini ve işlemin hangi aşamada yapılacağını aynı yazışmada netleştirin. Bu sıra önemlidir, çünkü tam hasar tazminatının ödenmesi hurda tescil belgesinin sigortacıya verilmesine bağlıdır. Belge planı olmadan teslim edilen bir araç, süreyi iyi kullansanız bile tazminatınızın gecikmesine yol açabilir.

Sovtaj bildirimi geldiğinde dosyada neyi kontrol etmelisiniz?

Sigortacının sovtaj teklifi, tam hasar kararının bir sonucudur; bu yüzden ilk kontrol kararın kendisidir. Tam hasar için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: onarımın vergiler dahil maliyeti aracın kaza günündeki değerini geçmeli ve eksper raporu aracın onarım kabul etmediğini tespit etmelidir. Şartlardan yalnız biri varsa ortada tam hasar yoktur. Bu ölçütte şirketten şirkete ya da poliçeden poliçeye değişen bir oran da bulunmaz; size böyle bir oran söylenirse dayanağını yazılı isteyin.

İkinci kontrol, hesapta esas alınan tarihin doğru olup olmadığıdır. Rayiç değer hasarın meydana geldiği günün değeridir; dosyadaki tarihin bu günle uyuştuğundan emin olun. Ardından rayiç değerin, sovtaj bedelinin ve varsa poliçe kesintilerinin ayrı ayrı yazıldığı bir döküm isteyin. Tek bir toplam rakam, iki yolu karşılaştırmanıza yetmez ve sonradan itiraz etmenizi de zorlaştırır.

Dosyanın zaman çizelgesini sigortacıya bırakmadan kendiniz de tutun. Kaskoda hasarı öğrendiğiniz günden başlayarak beş iş günü içinde sigortacıya haber vermek sizin yükümlülüğünüzdür; bu bildirimi hangi gün yaptığınızı gösteren kaydı saklayın. Eksper raporunun tarihi, sovtaj bildiriminin tarihi ve kararınızı bildirdiğiniz gün de aynı listeye girmelidir. Böyle bir çizelge, bir aylık sürenin neresinde olduğunuzu her an görmenizi sağlar.

Son kontrol, dosyanın kapanması için sizden istenecek belgelerdir. Tam hasarda tazminat hurda tescil belgesine bağlı olduğu için bu belgenin hangi aşamada ve kimin işlemiyle çıkacağını önceden öğrenin. Rehin ya da haciz şerhi bulunan bir araçta, şerh kalkmadan hurdaya çıkarma işleminin yapılamayacağını da hesaba katın. Bu kontroller tamamlandığında elinizde karşılaştırma için güvenilir bir zemin olur.

Aracı sigortacıya bırakmak hangi durumlarda daha akıllıcadır?

Aracı sigortacıya bırakmak, genel şartların tanıdığı iki yoldan biridir ve bazı durumlarda daha sade bir seçenektir. Bu yolda aracı, ömrünü tamamlamış araçlar için lisans almış bir depolama ya da işleme tesisine sigorta şirketi çektirir. Tazminat sovtaj düşülmeden hesaplanır, ancak ödeme yine hurda tescil belgesinin ibrazına bağlıdır. Aracın taşınması, saklanması ve bir alıcı aranması ise sizin işiniz olmaktan çıkar.

Topladığınız tekliflerin hiçbiri masraflar düşüldükten sonra sovtaj bedeline ulaşmıyorsa aracı bırakmak daha kazançlıdır. Bu tablo, hasarın aracın büyük bölümüne yayıldığı ya da parçalarına talebin zayıf olduğu modellerde sıkça görülebilir. Sigortacının bildirdiği bedel piyasadaki tekliflerin üzerindeyse aracı tutmak size kaybettirir. Böyle bir durumda bırakma kararı bir vazgeçiş değil, yan yana konmuş rakamların doğal sonucudur.

Rakamların yanında zaman ve mesafe de kararı etkiler. Araç size uzak bir yerde bekliyorsa, teklif toplayacak vaktiniz yoksa ya da belge işlemleriyle uğraşmak istemiyorsanız bırakmanın sağladığı kolaylık önem kazanır. Bu kolaylığın bir bedeli olduğunu da unutmayın: aracın hasarlı hâlinde kalan değer sizde kalmaz. Kararı, bu bedeli kolaylığın size kazandıracağı zamanla tartarak verin.

Bırakma kararından önce araçtaki kişisel eşyalarınızı ve evraklarınızı boşaltın, yedek anahtarı da hazır edin. Aracın hangi gün ve nereye çekileceğini, hurda tescil belgesi sürecinin nasıl yürüyeceğini sigortacınızla yazılı olarak netleştirin. Ödeme dökümünü de karar öncesinde isteyin ve hangi kalemlerin düşüldüğünü tek tek kontrol edin. Belgeleri teslim ettiğinizi gösteren yazıları saklamanız, dosya kapanana kadar işinizi kolaylaştırır.

Sovtaj konusunda sık yapılan yanlışlar nelerdir?

İlk ve pahalıya mal olabilecek yanlış, sovtajın düşülüp aracın da sigortacıya teslim edilebileceğini sanmaktır. Genel şartlarda böyle bir seçenek yoktur; sovtajın düşülmesi, aracın sahibinde kalmasının karşılığıdır. Dökümde sovtaj kesintisi ile aracın teslimi birlikte yer alıyorsa, bu hesabın dayanağını yazılı olarak isteyin. Dayanak gösterilmezse ya da açıklama sizi tatmin etmezse kararınızı vermeden önce bir hukukçudan görüş alın.

İkinci yanlış, sovtaj bedelini aracın hurda fiyatı sanmaktır; bu yanılgı, tekliflerle doğru karşılaştırma yapmayı engeller. Üçüncü yanlış, tam hasar ölçütünün şirkete göre değiştiğini düşünmektir. Genel şartlarda bir oran değil, masraf ve onarılabilirlik şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır. Oranla tanımlanan karar ağır hasardır; genelge onu, onarım masrafının araç değerinin yüzde altmışını geçtiği durumlar için öngörür.

Dördüncü yanlış, aracı tutup onarırsanız yeniden kullanabileceğinizi varsaymaktır. Tescil kuralları tam hasarlı aracın hurdaya çıkarılmasını ister ve aracı ne kadar özenle onarırsanız onarın bu kural değişmez. Bu yüzden aracı tutma kararı, onu yola döndürme kararı anlamına gelmez; yalnız hasarlı hâlini kimin değerlendireceğini belirler. Onarım planınız varsa kararın gerçekten tam hasar olduğunu önce teyit edin.

Beşinci yanlış, sovtaj süresini önemsememek ve teklif toplamayı son haftaya bırakmaktır. Süre işlerken teklif toplamaya başlamamış bir araç sahibi, kararını aceleyle ve eksik bilgiyle vermek zorunda kalabilir. Son yanlış da belge sırasını sona bırakmaktır: hurda tescil belgesi olmadan tazminat ödenmediği için belge planı, satış planının ayrılmaz parçasıdır. Bu yanlışların hepsi, rakamlar ve tarihler baştan yazılı olarak istendiğinde kolayca önlenir.

PertCar’ın teklifini sovtaj bedeliyle nasıl karşılaştırırsınız?

PertCar olarak sigortanın tam hasar saydığı araçları bulunduğu yerden satın alıyoruz. Sigortacının bildirdiği sovtaj bedelini, eksper raporunu ve aracın fotoğraflarını bizimle paylaştığınızda bir ön değerlendirme yaparız. Bu rakam aracı görmeden söylendiği için kesin değildir; kesin teklifimizi aracı durduğu yerde inceledikten sonra veririz. Böylece karşılaştırmayı tahmine değil, aracın gerçek durumuna dayanan bir rakama göre yaparsınız.

Teklifimizi değerlendirirken onu masraflardan arındırılmış hâliyle sovtaj bedelinin yanına koyun. Aracı bulunduğu yerden çekiciyle aldığımız için taşıma kalemi sizin hesabınıza girmez; otopark ya da çıkış ücreti gibi kalemleri önceden birlikte konuşuruz. Teklifimiz masraflar hesaba katıldıktan sonra sovtaj bedelinin altında kalıyorsa bunu saklamadan, açıkça söyleriz. O durumda aracı sigortacıya bırakmak sizin için daha doğru bir yol olabilir.

Aracı tutmaya karar verirseniz hurda işleminin sırasını, sigortacınızın istediği belgeleri ve teslim gününü birlikte planlarız. Tam hasarlı araç yalnız hurda olarak el değiştirebildiği için satışı bu kurala uygun bir sırayla kurarız. Araçta rehin ya da haciz şerhi bulunuyorsa teslimi, şerhin kalktığı güne göre ayarlarız. Ödemenin hangi aşamada ve nasıl yapılacağını da baştan, yazılı olarak konuşuruz.

Bizim işimiz araç satmak değil, yalnızca araç satın almaktır. Sovtaj süresi içinde fotoğraflarla bize ulaşmanız, kararınızı vermeden önce elinizde somut bir rakam olmasını sağlar. Rakamı sigortacının bildirdiği bedelle ve topladığınız diğer tekliflerle karşılaştırıp acele etmeden karar verebilirsiniz. Hangi yolu seçerseniz seçin, kararın dayanağı tahminler değil yazılı rakamlar olmalıdır.